Istorijski spomenici

• Sokograd 

Najveći zanačaj od svih kultumo-istorijskih spomenika ima Sokograd. Nastao je u vreme Justinijana (I do VI vek) za odbranu od Avara i Slovena. Pominje se u vreme Stefana Nemanje oko proterivanja bogumila kada je i prvi put razaran.Obnovljen ostaje u sastavu srednjovekovne Srbije do 1413. godine. Te godine gaBajazitov sin, Musa Kesedzija konačno razara.Sam grad se sastoji iz dva dela: donjeg koji je izgraðen samo na mestima lakog prilaza i gomjeg koji je na višem vrhu grebena. Istraživanja su pokazala da je grad vrlo razuðen i velikih razmera. U dobrom stanju je sačuvana samo prva, ulazna kula u gornjem gradu, a ostalo je, kako kule, tako i zidovi, porušeno».Ime Sokograda potiče od nekadašnjih «sokolara», koji se pominju u srednjovekovnim izvorima. «Sokolari» su, umesto drugih dažbina davali «sokolarinu» (dresirane sokole), i za srednjovekovne drzave i pod turskom vlašću.Utvrðenje se moze razgledati uz mere opreza i na sopstveni rizik. Vodič se moze naruciti, ali nema uklesanih stepenica da se do njega doðe. Lepterija je sa Sokogradom 1969.god. proglašena parkom prirodne lepote.

 

 

• Amam 

 

U samom centru Sokobanje nalazi se kupatilo Park- Amam, u kome je i kada kneza Miloša Obrenovića, koja je muzejske vrednosti i pod zaštitom drzave. Podigli su ga Turci na rimskim temeljima. Tri puta je obnavljano. Prvi put ga je obnovio knez Miloš, a drugi put je obnovljeno posle II svetskog rata. Treći put je obnovljeno par godina.Preko puta ovog kupatila je Milošev konak, izgraðen za potrebe administracije kneževine Srbije. Danas je to restoran.

 

 

 

• Crkva Svetog Preobraženja Gospodnjeg

 Posebna kulturna vrednost je crkva Svetog Preobraženja Gospodnjeg u Sokobanji. Kako piše u «Spomenici Timocke Eparhije 1834-1934», pre oslobaðanja od Turaka, crkva je imala bogomolju, jer je imala sveštenika. Godine 1835. podignuta je crkva u Banji od tvrdog materijala uzetog iz Svrljiga od ruševina «svrljiškog grada». Dvadeset godina kasnije crkva je napukla i «usled trošnosti» srušena.Današnji hram je podignut i osvecen 1892. godine od Mitropolita Srbije Mihajla (inače roðen u Sokobanji 1826. godine). Stil crkve je srpsko-vizantijski. Arhitekta je bio g. Ivacković; ne zna se ko je radio ikonostas, a nastao je krajem XIX veka i pocetkom XX veka. Zvonara je odvojena od crkve i sagraðena je 1936. godine. U crkvenoj porti nalazi se bista Mitropolita Mihajla.

 

 

• Biblioteka i muzej 

U centru Sokobanje nalaze se biblioteka i muzej i galerija legat Miluna Mitrovića. U muzeju se organizuju izlozbe slika, skulptura, knjiga ili predmeta i eksponata. Ispred muzeja je ureðen mini-amfiteatar, koji se u letnjoj sezoni koristi za pozorišne predstave, književne večeri i dr. Gradska biblioteka raspolaze sa 30.000 knjiga, ima svoju čitaonicu i video klub. U ovoj zgradi je Meðunarodni centar za turističku i ekolosku dokumentaciju.

 

 

• Tri spomen-česme

Spomen česma Hajduk-Veljka nalazi se pored «Lovačkog doma», u naselju Vrelo. Podseća da je Hajduk-Veljko 1808. godine prvi put oslobodio Banju od Turaka.

 

Èesma Ljube Didića nalazi se na putu prema Ozrenu. Podignuta je organizatoru Timočke bune u Banjskom srezu.

 

Spomen česma kneza Miloša (Trebička česma)nalazi se pored puta Aleksinac-Sokobanja. Potpuno je očuvan originalan natpis na česmi: "Miloš Obrenović I, Knjaz Srpski, podize ovaj istočnik za večiti spomen dolaska svog u Banju, 10 godine 1860."

 

 

 

 

 

• Vrmdžanski grad 

U selu Vrmdža, desetak kilometara od Sokobanje, prema Rtnju, nalazi se Vrmdzanski (Vrmaski) grad. 0 njemu nema mnogo pisanih podataka, ali se veruje da je nastao kada i Sokograd. Manastir Jermenčić na Ozrenu je iz starijih vrmena. Za njegovo postojanje vezano je predanje da su ga osnovali neki kaluðeri, Jermeni koji su pobegli od turske sile. Turci su ga spalili, a kaluðeri su pobegli na Frušku Goru.